SSK'lı ve Bağ-Kur'lu engellilerin sosyal güvenlik kapsamında yaşadıkları problemler, emeklilik, malüllük, prim borçları ve daha bir çok konuda merak edilen bir çok konuda sizlerden gelen sorulara uzmanlar yeni yasal düzenlemelere göre cevap veriyor.
1-Soru:
1 Ekim 2008'den önce işe giren Bağ-Kur 'lu engelliler ne gibi değişikliklerle karşı karşıya?
Cevap:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 1 Ekim 2008 günü yürürlüğe girmesinden itibaren iki kesimin yüzü güldü. Bunlardan ilki işverenler diyebileceğimiz Bağ-Kur'lular, ikincisi ise engelliler oldu. Yeni yasayla engelli kadrosuyla işe başlayan memurlarla engelli kadrosunda olmamasına rağmen memur olmadan önce %40 ve daha fazla oranlarda raporu olanların 15 yıllık yani 5400 günlük süreyle emekli olması sağlandı. Ayrıca en az % 40 oranında doğuştan engelli olduğunu belgeleyen kamu görevlilerine yaşlılık aylığı bağlanırken sonradan özürlü olanlara da erken emeklilik hakkı getirildi. Böylece % 50-59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar en az 5760, %40-49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar en az 6480 gün prim bildirilmiş olması kaydıyla emekli olabilecekler. Bağ-Kur sigortalı engelliler de yeni yasa sayesinde SSK'lılar gibi erken emeklilik hakkına sahip oldu.
2-Soru:
Bağ-Kur 'lu engelliler için Sosyal güvenlik reformu neleri değiştirdi?
Cevap:
Özellikle SSK'dan engellilerin emekliliği ayrı bir yasayla düzenlenmişti, ayrı hükümleri vardı. Bu anlamda onlar yaşa tabi değillerdi. Fakat ne yazık ki Bağ-Kur'lu olan yani şirket ortağı olan esnaf olan özürlüler için erken emeklilik diye bir şey söz konusu değildi. Onlar sanki normal vatandaşlarımız gibi düşünülerek 9000 gün ve yaşa bağlı olarak emekli olabiliyorlardı. Fakat 5510 sayılı kanun onları da tıpkı özürlü SSK'lılar gibi tıpkı engelli veya kanunu ismiyle sakat kadrosuyla işe girmiş memurlar gibi yaşa bağlı olmadan belli süre prim ödeme şartıyla erken emekli olma hakkı getirdi. Bu Bağ-Kur'lulara getirilmiş en önemli avantajlardan birisi. Onlarda artık özürlü raporlarıyla SSK'lılar ve memurlar gibi erken emekli olabilecekler. Memurlardan da eğer sakat kadrosuna girmemiş ise doğuştan engelli dahi olsa memurların erken emekliliği söz konusu değildi. Fakat bu da artık bu yasayla kaldırıldı. Önceden raporu olmasa dahi memur olduktan sonra rapor almış dahi olsa bu kişilerin de engelli kadrosuyla yaşa bağlı olmadan erken emeklilik imkanı da getirmiş oldu.
3-Soru:
Memur olan ve %40 özürlü raporu olan 1960 doğumlu bir engellinin 13 yıl 10 ay 7 gün Bağ-Kur'a ödenmiş primi olduğunda ne zaman emekli olabilir?
Cevap:
Bu kişi Bağ-Kur'lu olduğu için artık emekli olma hakkı var. Belirttiği rapor oranı %40 olanlar da kanun gereğince 18 yıllık sigortalılık süresi ve 4680 gün ile emekli olabiliyorlar. Verilen süreyle zaten 4680 günü fazlasıyla doldurmuş olduğundan ne zaman isterse ve dilekçe verirse o anda Bağ-Kur 'dan özürlü olarak erken emekli olma hakkını elde etmiş oluyor.
4-Soru:
1963 doğumlu işitme ve konuşma engelli ev hanımıyım. 1997'den bu yana isteğe bağlı Bağ-Kur sigortalı olduğum için ne zaman emekli olabilirim?
Cevap:
Engellilik oranı %40-49 arasında olan bir engelli 18 yıllık sigortalılık süresi en az 4680 gün ile 2015 yılında emekli olabilir. %50-59 arasında ise 16 yılda yani 2013 yılında emekli olabilecek. Ancak engelli oranı %60 ve fazlasıysa 15 yıllık sigortalılık süresi 3960 günde emekli olabilecek.
5-Soru:
Esnaf ve ilk girişi SSK olup şu an Bağ-Kur'lu olan, bir gözü görmeyen engelli erken emekli olabilir mi?
Cevap:
Eski rapor sistemine göre bir gözü görmeyenler için %40 raporu vardı fakat bu raporların ölçütleri 1997 yılında 1999 yılında 2003 yılında ve 2006 yılında değiştirildi. Şu anda en son rapora göre 1 gözü görmeyenler için rapor oranı sadece %25 olduğunda erken emekli olma ihtimali yok ancak bu oran başka nedenlerle %40 ve üzeri rapor oranı varsa erken emekli olma hakkını kullanabilir.
6-Soru:
1958 doğumlu %90 ortopedik engelliyim ve Bağ-Kur'a giriş tarihim 1989 olup gün sayım 4100. Engellilik halim Bağ-Kur a girmeden önce olduğu için eski yasadan erken emekli olamıyordum. Yeni yasadan emekli olabilir miyim?
Cevap:
Evet, yeni yasadan emekli olabilirsiniz. Ancak malül emekliliği ile özürlülük emekliliğini karıştırmamalıyız. Burada bahsi geçen kişi malül aylığından yararlanamaz çünkü işe girmeden önce %90 oranında engellilik durumu var. Ancak yeni kanunun getirdiği özürlü emekliliğinden faydalanma hakkı artık size verildi. Malülen değil ama engelli sıfatıyla erken emekli olma hakkını elde etmiş hem de dilediği zaman emekli olabilirsiniz.
Bir müjde daha verebiliriz, malülen emekli olanlar daha sonra çalışamazlar, vergi mükellefi veya şirket ortağı olarak. Siz ve diğer özürlü sıfatıyla emekli olduğu için hem emekli maaşını alabilir hem de aynı işinize devam ederek oradan da ücret sahibi olabilirsiniz.